Bitkiler için azot, fosfor ve potasyumdan sonra gelen dördüncü en önemli makro besin elementidir. Bitkiler kükürdü toprak solüsyonundan sülfat iyonları şeklinde alır. Eksikliği durumunda bitki gelişimini tamamlayamaz ve doğrudan verim kaybı yaşanır.

Tarımda kükürdün görevleri, eksiklik nedenleri, semptomları ve diğer elementlerle olan ilişkileri şu şekildedir:

Kükürdün Bitkilerdeki Temel Görevleri

Kükürt, bitki bünyesinde yapısal bir bileşen olarak çalışır ve azot metabolizmasıyla doğrudan ortaklık yürütür.

• Esansiyel Amino Asitlerin Yapı Taşı: Protein sentezi için mutlak gerekli olan Sistein, Sistin ve Metiyonin amino asitlerinin yapısında yer alır. Kükürt olmadan protein sentezi durur.
• Klorofil Oluşumu ve Fotosentez: Doğrudan klorofilin yapısına girmese de, klorofil moleküllerinin sentezlenmesinde ve yaprakların yeşil kalmasında tetikleyici rol oynar.
• Yağ ve Enzim Sentezi: Özellikle yağlı tohumlu bitkilerde (kanola, ayçiçeği, soya, yer fıstığı vb.) yağ oranını ve kalitesini doğrudan artırır. Ayrıca vitamin (B1 ve Biyotin) sentezinde görev alır.
• Aroma ve Koku Bileşikleri: Sarımsak, soğan, hardal, turp ve lahana gibi bitkilere kendilerine has koku, keskinlik ve aromayı veren kükürtlü bileşiklerdir (alkil sülfitler).
• Toprak pH'ını Düzenleme: Tarımda elemental kükürt, yüksek pH'lı (alkali/kireçli) toprakların pH seviyesini düşürmek ve toprağı ıslah etmek amacıyla yoğun olarak kullanılır.

Bitkilerde Kükürt Eksikliğinin Belirtileri

Kükürt, bitki içinde hareketsiz (immobil) bir elementtir. Yaşlı yapraklardan genç yapraklara kolayca taşınamaz. Bu nedenle eksiklik belirtileri azotun aksine öncelikle genç yapraklarda ve büyüme noktalarında kendini gösterir.

• Genç Yapraklarda Homojen Sararma: Yeni çıkan genç yapraklar damarlar da dahil olmak üzere tamamen soluk yeşil veya sarımsı bir renk alır (Azot eksikliğinde bu sararma yaşlı yapraklarda başlar).
• Gelişme Geriliği ve İnce Gövdeler: Boğum araları kısalır, bitki bodur kalır. Gövde ve dallar normalden çok daha ince, sert ve kırılgan bir yapıya bürünür.
• Geç Çiçeklenme ve Olgunlaşma: Çiçeklenme dönemi gecikir, meyve ve tohum tutumu zayıflar. Tohumların protein oranı düşer.
• Yaprak Kenarlarında Kıvrılma: Bazı bitki türlerinde (örneğin turpgiller ve lahana) kükürt eksikliğinde yaprak kenarları yukarı doğru kase şeklinde kıvrılabilir.

Bitkilerde Kükürt Eksikliğinin Sebepleri

• Düşük Organik Madde: Topraktaki kükürdün %90'ından fazlası organik maddeye bağlı halde bulunur. Organik maddesi zayıf topraklar kükürt yönünden de fakirdir.
• Kumlu ve Aşırı Yıkanan Topraklar: Sülfat (\(SO_{4}^{2-}\)) iyonları negatif yüklü olduğu için toprak kolloidleri tarafından tutulamaz ve aşırı yağış/sulama ile kök bölgesinden yıkanarak kolayca uzaklaşır.
• Hava Kirliliğinin Azalması: Geçmişte sanayi bacalarından ve fosil yakıtlardan havaya karışan kükürt yağmurlarla toprağa dönüyordu. Çevre regülasyonları ve temiz enerji kullanımı arttıkça, havadan toprağa geçen "bedava kükürt" miktarı azaldı ve eksiklikler daha görünür hale geldi.
• Yüksek pH ve Kireç: Çok yüksek kireçli topraklarda kükürdün serbest sülfat formuna dönüşmesi (mineralizasyon) yavaşlayabilir.
• Antagonistik etki: Antagonizm, bir elementin ortamda fazla bulunması nedeniyle, başka bir elementin bitki tarafından alımını veya bitki içindeki taşınmasını engellemesidir.

1. 1. Selenyum (Se) - Kükürt Antagonizmi: Kimyasal yapıları birbirine çok benzediği için bitki kökleri bu iki elementi ayırt etm
   2. Molibden (Mo) - Kükürt Antagonizmi: Sülfat iyonları ile molibdat iyonları kök hücrelerindeki alım kanalları için yarışırlar. Yoğun kükürt uygulamaları bitkide molibden eksikliğini tetikleyebilir.
   3. Azot (N) - Kükürt İlişkisi (Sinerji ve Denge): Azot ve kükürt bitkide mükemmel bir ortaklık içindedir. Bitkilerde ideal bir N:S (Azot:Kükürt) oranı vardır (genellikle 10:1 ila 15:1 arası). Toprağa sadece azot yüklemesi yapılır kükürt verilmezse, bitki azottan faydalanamaz ve nitrat birikimi yaşanır. Kükürt, azotun etkinliğini artırır.
   4. Kalsiyum (Ca) - Kükürt İlişkisi: Toprakta aşırı miktarda serbest kalsiyum ve sülfat bir araya geldiğinde jips (alçı taşı) oluşturarak çökebilir. Bu durum ekstrem koşullarda her iki elementin de çözünürlüğünü geçici olarak sınırlandırabilir.